ความรู้เรื่องมะเร็ง

มะเร็ง เป็นเนื้องอกชนิดร้ายที่เนื้อมะเร็งมีการแทรกซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อปรกติที่อยู่โดยรอบ เป็นเซลล์ร่างกายที่มีการแบ่งตัวไม่เป็นไปตามแบบแผนอยู่นอกเหนืออำนาจการควบคุม สามารถแพร่กระจายไปยังบริเวณอื่นของร่างกายที่ห่างไกลออกไป และไม่ติดต่อกับก้อนมะเร็งเดิม มะเร็งสามารถเกิดจากเซลล์ทุกชนิดในร่างกาย ยกเว้น ขน ผม เล็บที่งอกออกมาแล้วเท่านั้น

มะเร็งเกิดจากอะไร ? : มะเร็ง รู้เร็ว หายได้ [by Mahidol]

การแพร่กระจาย

        การแพร่กระจายของเซลล์มะเร็ง มีได้ 4 วิธี คือ

  • โดยทางกระแสเลือด (หลุดเข้ากระแสเลือด แล้วไปเจริญเติบโตในอวัยวะต่างๆ เช่น ปอด ตับ กระดูก สมอง เป็นต้น)
  • กระแสน้ำเหลือง (หลุดเข้าหลอดน้ำเหลือง แล้วไปเจริญเติบโตในต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้เคียง หรืออยู่ห่างไกลออกไป และสามารถแพร่กระจายเข้าสู่หลอดเลือดอีกทีหนึ่ง)
  • การฝังตัวของเซลล์มะเร็ง (หลุดแล้ว ตกไปงอกตรงส่วนที่มีเซลล์มะเร็งตกอยู่
  • การแพร่กระจายแทรกตัวไปตามพื้นผิวภายในอวัยวะที่เป็นมะเร็งและอวัยวะหรือเนื้อเยื่อที่อยู่ข้างเคียง

สาเหตุการเกิดมะเร็ง

ภาพประกอบ การกระจายของมะเร็งผ่านกระแสเลือด

        สาเหตุที่แท้จริงของโรคมะเร็ง ในปัจจุบันยังไม่สามารถบอกได้แน่ชัด แต่มีข้อมูลสนับสนุนว่า มาจากสาเหตุหลายๆอย่างร่วมกัน เช่น

  • สาเหตุภายในร่างกายเอง (เชื้อชาติ, พันธุกรรม, เพศ, อายุ เป็นต้น)
  • สาเหตุจากภายนอกร่างกาย (ทางกายภาพ – แสงอาทิตย์, นิ่ว, แผลจากไฟไหม้, น้ำร้อนลวก ; ทางเคมี-สารหนู, สีย้อมผ้า, บุหรี่ เป็นต้น)
  • การอักเสบจากการติดเชื้อเรื้อรังนานๆ
  • ฮอร์โมนที่มีผลต่อการเป็นมะเร็ง โดยจะพบค่าผิดปรกติ เมื่อเป็นโรคมะเร็ง

สัญญาณเตือนการเกิดมะเร็ง

        อาการบ่งชี้ ว่า อาจเป็นมะเร็ง 7 อาการ ได้แก่

  • อุปนิสัยการขับถ่าย ที่เปลี่ยนไปจากเดิม เช่น ท้องผูกสลับท้องเสีย มีมูกเลือดปนมากับอุจจาระ
  • เป็นแผลเรื้อรังซึ่งไม่ยอมหายสักที
  • มีเลือดหรือสารเหลวออกมาจากที่ใดก็ตามที่ผิดปรกติ เช่น ตกขาวมาก โลหิตระดูออกผิดปรกติ
  • เต้านมหรือที่อื่นๆ ปรากฏมีก้อนหรือตุ่มขึ้นมา
  • มีอาการท้องอืด อาหารไม่ย่อยหรือกลืนลำบาก เบื่ออาหาร ผอมลง
  • ไฝหรือหูดที่เปลี่ยนรูปร่าง สี เช่น มีสีดำขึ้น หรือโตเร็วอย่างเห็นได้ชัด แตกเป็นแผล เป็นต้น
  • มีเสียงแหบหรือไอเรื้อรัง ที่หาสาเหตุไม่ได้

การตรวจหามะเร็งระยะเริ่มแรก

        โรคมะเร็ง เป็นเหตุของการเสียชีวิต หนึ่งในสามอันดับแรกของประชากรทั่วโลกรวมทั้งประเทศไทยด้วย เมื่อเอ่ยถึงโรคมะเร็ง คนส่วนใหญ่จะนึกถึงความตาย แต่ในความเป็นจริง ยังมีผู้ป่วยอีกจำนวนมากที่สามารถจะหายขาดจากโรคร้ายนี้ได้ โดยสิ่งที่สำคัญสิ่งหนึ่งก็คือการตรวจพบ โรคนี้ในระยะแรก ซึ่งทำให้แพทย์มีโอกาสสูงขึ้นที่จะรักษาโรคนี้ให้หายขาดได้

        แต่แพทย์ก็ไม่สามารถที่จะตรวจพบมะเร็งทุกชนิดในระยะเริ่มแรกได้ทั้งหมด ในบทความนี้จะได้กล่าวถึง มะเร็งบางชนิดที่สามารถตรวจพบได้ในระยะแรก ทั้งโดยตัวของผู้ป่วยเอง โดยแพทย์หรือโดยการตรวจด้วยวิธีพิเศษอื่นๆ และสามารถทำให้อัตราการหายจากโรคสูงขึ้น

 มะเร็งเต้านม

        มะเร็งเต้านม เป็นมะเร็งที่พบได้บ่อยในผู้หญิง โดยจะพบมากในช่วงอายุ 40 ถึง 70ปี ผู้ที่มีโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งชนิดนี้สูงขึ้น คือ ผู้ที่มีญาติ(พี่ น้อง มารดา) เป็นมะเร็งเต้านม, เคยเป็นมะเร็งทางมดลูก, รังไข่, หรือลำไส้ใหญ่, ผู้ที่มีความผิดปกติของยีนบางชนิด(BRCA1,BRCA2) และผู้ที่มีอายุสูงขึ้นจะมีอัตราเสี่ยวสูงขึ้น การตรวจพบมะเร็งเต้านมในระยะแรกและยังไม่มีการแพร่กระจาย ทำให้โอกาสในการหายขาดจากโรคสูงมาก (80-90%) มะเร็งเต้านมเป็นโรคทีผู้หญิงทุกคนสามารถจะตรวจได้ด้วยตัวเอง การตรวจเต้านมด้วยตัวเองอย่างน้อยเดือนละครั้ง, การตรวจร่างกายโดยแพทย์ปีละครั้ง และการตรวจเต้านมด้วยเครื่องเอกซเรย์ ที่เรียกว่า MAMMOGRAPHY โดยผู้ที่มีอายุต่ำกว่า 40 ปี ตรวจทุกปี และอายุมากกว่า 50 ปี ตรวจ 2 ปีต่อครั้ง และในกรณีที่แพทย์สงสัย หรือมีความผิดปกติอาจทำให้ตรวจบ่อยกว่านี้ได้ การตรวจด้วยวิธีดังกล่าวนี้เป็นที่ยอมรับโดยทั่วกันว่า ทำให้อัตราการหายขาดจากโรคะเร็งนี้สูงขึ้น

มะเร็งปากมดลูก

        มะเร็งปากมดลูกเป็นมะเร็งที่พบในเพศหญิงอีกเช่นเคย และพบในอัตราที่สูง 90% ของมะเร็งที่ตรวจพบในระยะเริ่มต้น สามารถรักษาให้หายขาดได้ทั้งโดยวิธีฉายแสง(รังสีรักษา) หรือการผ่าตัด การตรวจที่ได้ผลเป็นที่แน่นอนและยอมรับไปทั่วโลก เป็นการตรวจที่สะดวก รวดเร็ว และค่าใช้จ่ายไม่แพง คือ การตรวจด้วยวิธี PAP SMEAR ซึ่งสูตินรีแพทย์จะเป็นผู้ตรวจไปพร้อมการตรวจภายใน โดยนำเซลล์จากปากมดลูกไปย้อมสีพิเศษ และดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ ถ้ามีมะเร็งปากมดลูกจะพบเซลล์มะเร็งซึ่งบางครั้งสามารถวินิจฉัยได้ โดยที่ไม่เห็นเนื้องอกด้วยตาเปล่า สตรีทุกคนที่มีเพศสัมพันธ์แล้ว หรือเคยมี (ไม่ว่าอายุเท่าไรก็ตาม) ควรจะต้องได้รับการตรวจทุกปีใน 3 ปีแรก ถ้าไม่มีอะไรผิดปกติ อาจจะห่างออกไปได้ เช่น ทุก 2-3 ปี สำหรับหญิงที่ไม่เคยมีเพศสัมพันธ์ ถ้าอายุเกิน 20-25 ปี ควรจะได้รับการตรวจเช่นกัน

 มะเร็งทางลำไส้ใหญ่

        มะเร็งลำไส้ใหญ่ พบได้ทั้งในเพศชายและหญิง โดยพบในเพศชายได้สูงกว่าเล็กน้อย และพบบ่อยมากขึ้นเมื่ออายุเกิน 50 ปี(แต่ก็อาจจะพบในคนหนุ่มสาวได้) ผู้ป่วยที่มาพบแพทย์ อาจจะไม่มีอาการผิดปกติอะไรหรือมีโลหิตจาง(จากการเสียเลือดไปทางลำไส้ใหญ่) หรือมีอาการเปลี่ยนแปลงในการถ่ายอุจจาระ เช่น ถ่ายเป็นมูกเลือด, ท้องผูกหรือท้องเสียผิดปกติ, อุจจาระก้อนเล็กลงเกินกว่าครึ่งหนึ่งของผู้ป่วยที่มาพบแพทย์ มักจะมีโรคลุกลามไปยังต่อมน้ำเหลือง แล้วทำให้โอกาสที่จะรักษาให้หายขาดได้ลดลง ผู้ที่มีพี่, น้อง, บิดา, มารดา เป็นมะเร็งทางลำไส้ใหญ่จะมีโอกาสเป็นมะเร็งทางลำไส้ใหญ่สูงขึ้น การตรวจทางทวารหนัก (RECTAL EXAMINATION) และการตรวจหาเลือดในอุจจาระ (STOOL OCCULT BLOOD) ทุกปีในคนที่มีอายุมากกว่า 50 ปี และการตรวจลำไส้ใหญ่ด้วย การส่องกล้อง (COLONOSCOPE) หรือตรวจลำไส้ใหญ่ด้วยรังสีเอกซเรย์และสวนแป้ง (BARIUM ENEMA) จะช่วยให้แพทย์สามารถตรวจพบมะเร็งลำไส้ใหญ่ในระยะแรกได้มากขึ้น ซึ่งหมายถึงโอกาสที่จะรักษาให้หายขาดมีมากขึ้น

 มะเร็งของต่อมลูกหมาก

        เป็นมะเร็งที่พบในเพศชายเท่านั้น และพบในคนสูงอายุ คือ มากกว่า 70 ปี ขึ้นไป ซึ่งมักจะมีโรคแทรกซ้อนอื่นเพิ่มมากขึ้น เนื่องจากอายุมากอาการของมะเร็งต่อมลูกหมาก จะคล้ายกับอาการของต่อมลูกหมากโต โดยอาจจะมีอาการ ปัสสาวะลำบาก ไม่คล่อง ไม่มีแรง หรือปัสสาวะไม่ออกเลย ถ้ามีการกระจายของมะเร็งไปยังกระดูก ก็อาจจะมีอาการปวดตามสะโพก หลังหรือต้นขาหรือมาด้วยอาการของกระดูกหัก

        การตรวจต่อมลูกหมาโดยนิ้วมือ โดยผ่านทางทวารหนัก (DIGITAL RECTAL EXAMINATION) ทุกปี ในคนที่มีอายุมากกว่า 50 ปี และการตรวจเลือด PSA (PROSTATIC SPECIFIC ANTIGEN) จะช่วยในการวินิจฉัยโรคมะเร็งทางต่อมลูกหมากได้มากขึ้น

มะเร็งของตับ

        มะเร็งของตับ เป็นมะเร็งที่พบได้ทั้ง 2 เพศ โดยพบในผู้ชายมากกว่า และพบว่ามีความเกี่ยวข้องกับตับแข็ง (ทั้งจากการดื่มสุรา และจากสาเหตุอื่นๆ) การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซีเรื้อรัง, และการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์มาก

        มะเร็งของตับ เป็นโรคที่รุนแรง ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักจะเสียชีวิตภายใน 1 ปี ถ้าไม่ได้รับการรักษา ถ้าสามารถตรวจพบในระยะแรก และสามารถผ่าตัดออกได้หมด จะมีโอกาสรักษาหายขาดได้ แต่ส่วนใหญ่จะมาพบแพทย์ จะเป็นระยะที่ไม่สามารถรักษาได้ด้วยการผ่าตัด

        การหลีกเลี่ยงแอกอฮอล์ การฉีดวัคซีนป้องกันโรคตับอักเสบบี ในคนที่ไม่มีภูมิคุ้มกันจะช่วยลดอัตราเสี่ยงลงได้ (ไวรัสตับอักเสบซียังไม่มีวัคซีนป้องกัน) สำหรับผู้ที่อัตราเสี่ยงอยู่แล้ว (มีตับแข็ง หรือมีโรคตับอักเสบบีหรือซี) ควรให้มีการตรวจร่างกาย และตรวจเลือดดูสาร AFP (ALFA FETOPROTEIN) ทุก 6 เดือน และตรวจตับด้วยอัลตราซาวน์ หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เมื่อผลเลือดผิดปกติ หรือทุก 1-2 ปี จะช่วยให้พบโรคในระยะแรกได้

        ในอนาคต คงจะมีวิธีการตรวจใหม่ๆ ที่จะมีประสิทธิภาพมากขึ้นในการตรวจหามะเร็งในระยะเริ่มแรก แต่ในระหว่างนี้ คงจะต้องระมัดระวังตัวเองโดยการลดปัจจัยเสี่ยงลง

การดูแลตนเองให้พ้นจากมะเร็ง

ภาพประกอบ เปรียบเทียบเซลมะเร็งกับเซลปกติ

        หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยงต่างๆ ที่อาจทำให้เกิดโรคมะเร็ง เช่น พฤติกรรมการรับประทานอาหารจำพวกดิบๆสุกๆ, มีไขมันสูง, ปิ้ง-ย่าง, ดองเค็ม, อาหารที่ถนอมด้วยเกลือไนเตรต-ไนไตรท์ หรืออาหารที่เก็บทิ้งไว้นานจนเชื้อราขึ้น

 

        นอกจากนี้โอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งยังมาจากการกินเหล้า สูบบุหรี่ หรือการตากแดดจัดเป็นเวลานานๆ ทำให้มีโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งได้ ดังนั้นจึงควรให้การดูแลสุขภาพอนามัยเป็นประจำสม่ำเสมอ รับประทานอาหารให้ถูกหลักอนามัยครบทั้งห้าหมู่ โดยเฉพาะผัก ผลไม้ ข้าว ข้าวโพด เมล็ดธัญพืชอื่นๆ การออกกำลังกายเป็นประจำ ร่วมไปกับการดูแลน้ำหนักไม่ให้มากเกินไป และเสริมสร้างภูมิคุ้มกันโรค โดยพยายามทำจิตใจให้ เบิกบาน ไม่มีเรื่องเศร้าหมอง แต่เมื่อตรวจพบอาการผิดปรกติให้รีบมาปรึกษาแพทย์ทันที

ขอขอบคุณข้อมูลจาก

ศูนย์วิจัยศึกษาและบำบัดโรคมะเร็ง สถาบัยวิจัยจุฬาภรณ์

คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี

โรงพยาบาลรามคำแหง

Leave a Reply

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *